چيزى كه مرد مىخورد از كسب اوست . » « 84 » براستى به پيامبر ( ص ) سخنان جامع داده شده است ، چه آن كه كسبى ندارد و از كسب پدر يا يكى از نزديكانش مالى به ارث نبرده ناگزير از دسترنج ديگران مىخورد ، و اگر بدون سؤال به او چيزى داده شود به خاطر دين اوست . و كسى كه باطنش به گونه‌اى است كه اگر آشكار شود به خاطر دين به او چيزى نمىدهند ناچار آنچه از مردم مىگيرد حرام است ، و چنانچه با سؤال به او چيزى داده شود كجاست كسى كه دلش به بخشش خود در برابر سؤال خوشحال شود و كجاست كسى كه در سؤال به مقدار ضرورت بسنده كند . آرى اگر احوال كسانى را كه از دسترنج ديگران مىخورند بررسى كنى خواهى دانست كه همه يا بيشتر آنچه را مىخورند مال حرام است و مال پاكيزه همان است كه او يا ارث گذار او آن را از طريق كسب به دست آورده ؛ از اين رو بعيد است كه پرهيزگارى با خوردن از دسترنج ديگران جمع شود . از خداوند متعال درخواست مىكنيم كه طمع ما را از غير خود ببرد ، و در سايهء جود و احسانش ما را به حلال خود از حرام بىنياز گرداند . مقدار دارايى كه با آن سؤال حرام مىشود ( 1 ) بدان گفتار پيامبر خدا ( ص ) كه فرموده است : « كسى كه در حال توانگرى سؤال كند خواهان پاره‌هاى زياد آتش جهنّم است » « 85 » اشاره‌اى صريح بر حرام بودن سؤال است ، ليكن تعيين حدّ توانگرى و اندازه‌گيرى آن دشوار مىباشد و بر ما نيست كه اندازه‌ها را تعيين كنيم ، چه آنها امورى توقيفى است و از طريق شرع به دست مىآيد . در حديث آمده است كه : « به غناى خداوند از غير او بىنياز باشيد . » عرض كردند : آن غنا چيست ؟ فرمود : « طعام روز و شام شب . » « 86 » در حديث ديگر آمده است : « هر كس سؤال كند در حالى كه پنجاه درهم يا معادل آن را از طلا داشته باشد در سؤال اصرار كرده است » ؛ « 87 » و در جاى ديگر « چهل درهم » ذكر شده است . و هر گاه اندازه‌ها مختلف شود و اخبارى كه حاكى آنهاست صحيح باشد بايد يقين كنيم كه اخبار در حالات مختلف صدور يافته

--> ( 84 ) در كتاب حلال و حرام ذكر شده است . ( 85 ) پيش از اين ذكر شده است . ( 86 ) مسند الفردوس از حديث ابو هريره ؛ المغنى . ( 87 ) مسند احمد و رجال آن صحيح است ؛ مجمع الزّوائد ، 3 / 95 .